.png)
Blik op energie: Het onbenut potentieel van grootschalige zonneparken in België
Elke maand laten we bij Storm een expert aan het woord over een thema binnen duurzame energie. Iemand die er dagelijks mee bezig is, de ontwikkelingen van dichtbij volgt en een duidelijke visie heeft op de toekomst. Deze maand is dat Brecht Willockx. Als expert in Solar bij Storm werkt hij elke dag rond innovatieve manieren om ruimte slim te combineren met zonne-energie. Vandaag deelt hij zijn kijk op de rol die zulke projecten in de toekomst kunnen spelen.
België wordt zelden gezien als een zonneland. Wanneer we aan zonne-energie denken, kijken we spontaan naar Spanje of Italië. Toch ligt ook in België een groot en nog onbenut potentieel voor grootschalige zonnepanelenparken op land. Niet ondanks ons klimaat, maar dankzij technologische vooruitgang, dalende kosten en een energiesysteem dat in transitie is.
Zonnepanelen op particuliere daken en bedrijfsgebouwen hebben de energietransitie in België al een sterke impuls gegeven en hebben het grootste marktaandeel. Maar als we écht een versnelling hoger willen schakelen in onze lokale elektriciteitsproductie, dan moeten we op meerdere fronten inzetten, waaronder dus ook grote zonneparken op land.
Deze zonneparken op land worden al geruime tijd in onze buurlanden toegepast naast bv. autosnelwegen [1]. Gemiddeld staan in Europa ongeveer 34% van alle zonnepanelen op de grond, terwijl in België dat minder dan 4% is [2]. Een gemiste kans volgens ons. Grootschalige zonneparken produceren elektriciteit tegen de laagste kost per megawattuur [3], maken ons onafhankelijk van energie-import, kunnen snel worden uitgerold en creëren positieve synergiën met landbouw/natuur of water.
Bron: Solar Power Europe
Waarom heeft België méér zonnepanelen nodig?
Onze elektriciteitsvraag zal de komende jaren sterk stijgen [4]. Dat komt door:
- Elektrische voertuigen
- Warmtepompen
- Elektrificatie van industrie en datacenters
Kortom: als we gas en olie willen vervangen, hebben we veel meer elektriciteit nodig dan vandaag. Dat bijkomend volume elektriciteit is zo groot dat we moeten inzetten op meerdere fronten en technologieën tegelijk.
Een mooi voorbeeld van een mature en goedkope technologie is solar photovoltaics (PV). Hoewel België gemiddeld “maar” 1000 zonnevollasturen per jaar ontvangt, is dat ruim voldoende om zonne-energie zeer competitief te maken. Door jarenlange prijsdaling van zonnepanelen behoort zonne-energie vandaag (grootschalig en op land) in België tot de goedkoopste vormen van nieuwe (bijkomende) elektriciteitsproductie [5].
Meer lokale, goedkope, zonne-energie betekent bovendien minder afhankelijkheid van import – de zon blijft gratis schijnen voor iedereen - meer energiezekerheid en een sterkere concurrentiepositie voor onze bedrijven. Kortom: bijkomende lokale elektriciteitsproductie via grootschalige zonneparken is een strategische sterkte die vandaag nog niet benut wordt.
Wat als de zon niet schijnt?
Een veelgehoorde vraag. Het antwoord ligt terug in de combinatie van technologieën.
België heeft een sterk offshore windverhaal in de Noordzee, naast windturbines op land (onshore). Windenergie produceert vaak meer in herfst en winter — precies wanneer zonneproductie lager is. Zonne-energie piekt dan weer in lente en zomer, vooral midden op de dag [6].
Die complementariteit is cruciaal. Zon en wind vullen elkaar aan in plaats van te concurreren [7].
Wanneer grote zonneparken bovendien worden gecombineerd met batterijsystemen (BESS – Battery Energy Storage Systems), kan opgewekte stroom tijdelijk worden opgeslagen en later worden geleverd. Zo kan een zonnepark en windturbine samen met batterijen een stabieler productieprofiel aanbieden en tot 80 à 85% van de tijd een voorspelbaar profiel benaderen. Voor de resterende momenten kunnen flexibele back-upcentrales bijspringen [8].
Bron: Ember
Het energiesysteem van de toekomst draait dus niet rond één technologie, maar rond combinaties waarbij elke technologie een plaats heeft.
Waarom zowel zonnepanelen op daken als op de grond?
Residentiële zonnepanelen op de daken hebben een groot voordeel: ze produceren elektriciteit “achter de meter”. Dat betekent dat de eigenaar niet alleen bespaart op de energie zelf, maar ook op netkosten, heffingen en taksen. Daardoor blijven kleinere dakinstallaties, ondanks hun hogere kostprijs per MWh, financieel interessant en worden ze gedimensioneerd op het eigen verbruik (ook al is de beschikbare dakoppervlakte groter).
Maar niet iedereen (ongeveer de helft van ons elektrisch verbruik vandaag!) heeft voldoende dakoppervlakte in verhouding tot zijn verbruik. Voor veel bedrijven en zware industrie met een zeer groot verbruik en sommige gezinnen (in een appartement) is het dak te klein. Zij betalen dan de hogere marktprijs voor elektriciteit, inclusief taksen en netkosten.
Grootschalige zonneparken kunnen hier een oplossing bieden. Door hun schaalvoordeel produceren ze elektriciteit aan ongeveer de helft van de kostprijs van kleine dakinstallaties, en ze zijn aansluitbaar op het efficiënte hoogspanningsnet. Wanneer bedrijven via langetermijncontracten (bijvoorbeeld PPA’s) stroom kunnen afnemen van zo’n zonnepark, wordt hun energiefactuur wél structureel lager.
Dak-PV en grondgebonden PV zijn dus geen concurrenten. Ze zijn aanvullend.
Ruimte: een overschat probleem
Vaak wordt gezegd dat België te klein en te dichtbevolkt is voor grote zonneparken. Maar in werkelijkheid zou een bedekking van ongeveer 1,2% van het landoppervlak met zonnepanelen volstaan om onze huidige jaarlijkse elektriciteitsvraag te produceren.
Aangezien we slechts een beperkt aandeel van ons landoppervlak nodig hebben (dat bovendien ook nog steeds een groot deel via daken zal zijn) kunnen we de locaties van de zonneparken op land dus strategisch kiezen en kunnen we open gebied vermijden. Door hun beperkte hoogte en impact kunnen ze perfect worden geïntegreerd en gebundeld nabij:
- • Snelwegen
- • Spoorlijnen
- • Oude stortplaatsen
- • Industrieterreinen
- • …
-
Daarnaast bestaan er slimme combinaties met landbouw, zoals agrivoltaïsche systemen [9], waarbij landbouw en zonneproductie samen op één perceel plaatsvinden. Ook biodiversiteit kan worden versterkt rond zonneparken via aangepast beheer en een doordachte inrichting en configuratie [10]. Zelfs plaatsing in overstromingsgebieden is geen probleem [11]. In deze combinaties gebruiken we het land duaal voor zowel landbouw/biodiversiteit/ruimte voor water en energieproductie, waarbij de zonnepanelen ook nog eens zorgen voor positieve synergiën zoals bv. bescherming tegen extreme weersomstandigheden zoals droogte of hitte [12] en een extra gediversifieerd inkomen voor bv. landbouwers.
De discussie zou dus minder moeten gaan over “is er plaats?”, en meer over “waar doen we het slim?”.
Naar een klimaatrobuuste en competitieve toekomst
Grootschalige PV is geen radicale sprong in het onbekende. Het is een logische volgende stap in een energiesysteem dat elektrificeert en verduurzaamt en waarbij we een strategische autonomie kunnen opbouwen aan een goedkope kost. Net daarom wordt in onze buurlanden grootschalige PV al jaren toegepast, met duidelijke visie en richting [13]. In Duitsland zijn er bijvoorbeeld regio’s waar in stroken tot 200 meter langs de autosnelweg zelfs geen bouwvergunning nodig is voor dergelijke parken[14]!
Ook België beschikt over:
- • Technologische kennis
- • Financiële slagkracht
- • Een sterk elektriciteitsnet
- • Complementaire windenergie en grootschalige batterijen
- • Bestaande infrastructuur (autosnelwegen, industrieparken, …) waarbij gebundeld kan worden
- • Ruimte voor slimme combinaties met o.a. biodiversiteit, landbouw of overstromingsgebieden
- • …
Wat nodig is, zijn duidelijke beleidskaders, efficiënte vergunningsprocedures en een langetermijnvisie.
De zon schijnt ook in België voldoende. Het echte onbenutte potentieel zit niet in het weer, maar in onze keuzes.
Als we bouwen aan een klimaatrobuuste en economisch competitieve toekomst, dan zal grootschalige zonne-energie geen optie meer zijn — maar een essentieel onderdeel van onze energievoorziening.
Onze eindvragen voor Brecht
- Wat zeg je wanneer iemand op een feestje vraagt wat je doet?
Zonnepanelen plaatsen.
- Als jij morgen één energiemaatregel zou mogen invoeren, welke zou dat zijn?
Taxshift op elektriciteit voor een extra boost in elektrificatie.
- Welke uitspraak over energie kan jij echt niet meer horen?
Auto’s op waterstof zijn de toekomst.
Bedankt, Brecht :)
